James Ensor, Russische muziek, 1881 Olie op doek, 133 x    110 cm Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België

  Zij raken met elkaar bevriend aan de Academie voor Schone Kunsten te Brussel, waar ze samen teken- en schilderkunst studeren. Men treft Khnopff en Ensor weer aan in 1883, bij de oprichting van de groep Les XX. Beide kunstenaars respecteren elkaar tot in 1886, het jaar waarin het schandaal losbarst. James Ensor beschuldigt Khnopff ervan zijn Russische muziek te hebben geplagieerd. In Bij het beluisteren van Schumann vindt men inderdaad het thema terug van "de onvermijdelijke romance aan de onvermijdelijke piano in de onvermijdelijke salon"[1]. Nochtans zijn deze werken in alles elkaars tegengestelde. Bij Ensor wordt met genoegen gekeken naar het spelen van de muziek, bij Khnopff wordt ze beluisterd, in de gedachten opgenomen, verinnerlijkt. De door de symbolisten hogelijk gewaardeerde Schumann was ook Khnopffs geliefkoosde componist. In diezelfde periode kent de Russische muziek een ware heropleving. Ze stoot de westerse traditionele cultuur ver van zich af en staat een terugkeer naar het aardse voor.

  Door de confrontatie van beide werken kan men zien hoe belangrijk de verwantschap tussen muziek en schilderkunst toen was. Deze verwantschap beperkt zich niet louter tot de onderwerpen of de titels van de schilderijen, maar is ook zichtbaar in de wijze waarop naar de muziek wordt geluisterd of, zoals bij de symbolisten, in de invloed die ze heeft op het gemoed.

 

het beluisteren van Schumann,1883
Olie op doek, 101,5 x 116,5 cm
Koninklijke Musea voor
Schone Kunsten van België

 

G.B.

---

[1]  Naar Émile VERHAEREN, Silhouettes d'artistes : Fernand Khnopff, overgenomen in : Fernand Khnopff et ses rapports avec la Secession viennoise, Bruxelles, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique, 1987, p. 15-31.